Oud, gitara i flamenco

Czym jest oud

Wikipedia opisuje oud jako gruszkowaty, bezprogowy instrument typu lutnia o krótkiej szyjce pochodzący z Bliskiego Wschodu. Brak progów i krótsza szyjka odróżniają go od lutni zachodniej. Gra się na nim plektronem zwanym risza. Arabska nazwa ma kilka proponowanych pochodzeń, wśród nich słowo oznaczające drewno lub patyk, a jeden z uczonych zaproponował perskie źródło oznaczające strunę. Fotografia przedstawia lekcję gry na tym instrumencie w Kairze.

Struny i chóry

Oud ma zwykle jedenaście strun w sześciu chórach, choć niektóre modele mają pięć lub siedem chórów, co oznacza dziesięć lub trzynaście strun. Chór to para strun strojonych razem, więc wzmianka o piątej parze strun Ziryaba odnosi się do chórów. Wikipedia przedstawia to przypisanie jako tradycję i zauważa, że inny autor, Ibn al-Haytham, również wspomina o piątej strunie. Ma to znaczenie, ponieważ wiąże konkretną osobę ze zmianą w instrumencie.

Oud trafia na Półwysep Iberyjski

Umajjadzi przynieśli oud do Hispanii, gdy podbili ją w 711 roku, według Wikipedii. Ziryab, muzyk wygnany do al-Andalus, jest uznawany za twórcę piątej struny i założyciela szkoły muzycznej w Kordobie. W XI wieku muzułmańska Iberia była centrum produkcji instrumentów, a instrumenty rozprzestrzeniły się do Prowansji, wpłynęły na trubadurów i dotarły do reszty Europy. Zachodnie lutnie wyrosły ze średniowiecznego islamskiego oudu.

Gitara flamenco

Gitara flamenco różni się od klasycznej pod kilkoma względami, jak podaje Wikipedia. Jest lżejsza, ma cieńsze płyty wierzchnie i mniej żeberek, co daje jaśniejsze i bardziej perkusyjne brzmienie. Struny są osadzone niżej, co ułatwia szybką grę, a plastikowa płytka ochronna chroni korpus przed uderzeniami palców zwanymi golpes. Tył i boki wykonuje się zwykle z cyprysu, klonu jaworowego lub palisandru. Gitara towarzyszy śpiewakowi i tancerzowi, a gitarzysta potrzebuje dużej głośności, by przebić się ponad stukot butów tancerzy.

Obserwując prawą rękę

Wikipedia wymienia trzy popularne techniki. Rasgueado to toczące brzdąkanie powstające przez wyrzucanie palców prawej ręki na zewnątrz. Picado to szybka jednodźwiękowa skala grana naprzemiennie dwoma palcami. Alzapúa to technika, w której kciuk prawej ręki porusza się w górę i w dół. W małym pomieszczeniu wszystkie trzy są widoczne z kilku metrów, co jest jednym z powodów, dla których bliskie miejsce odwzajemnia uwagę. Patrz na rękę, nie tylko na tancerza, a zaczniesz słyszeć, która technika tworzy który dźwięk.

Skąd pochodzi alzapúa

Artykuł mówi, że alzapúa ma korzenie w technice plektronu oud. To najwyraźniejszy udokumentowany wątek między instrumentem, który Ziryabowi przypisuje się zmianę, a gitarą, którą usłyszysz w sali flamenco. Nie czyni to gitary flamenco formą gry na oudzie i nie dowodzi, że sam Ziryab wpłynął na gitarę. Mówi, że gest używany z plektronem na jednym instrumencie jest teraz grany kciukiem na innym.

Co pozostaje przedmiotem debaty

Początki flamenco są sporne. Wikipedia przedstawia kilka hipotez, w tym jedną wiążącą je z migracjami Romów z Indii i inną, arabską teorią Blasa Infante'a, która, jak podaje, nie jest powszechnie akceptowana. Najbardziej akceptowany dziś pogląd łączy tezy Gitano i andaluzyjską. UNESCO wskazuje Andaluzję jako jej serce i przypisuje społeczności Gitano zasadniczą rolę w jej rozwoju. Tak więc oud jest jednym z kilku wątków, a nie całą tkaniną.

Czytaj dalej: Ziryab, kos z Kordoby

Dla kogo to nie jest

To nie jest instrukcja strojenia ani poradnik zakupowy. Nie mówi, jak grać na którymkolwiek instrumencie, i nie posuwa się do twierdzenia, że flamenco to muzyka arabska. Jest przeznaczona dla ciekawego słuchacza, który chce wiedzieć, dlaczego madrycka kawiarnia nazwana imieniem lutnisty z Kordoby jest rozsądnym miejscem, by usłyszeć hiszpańską gitarę, oraz dla każdego, kto lubi wiedzieć, skąd pochodzi dźwięk, zanim usłyszy go na żywo w małym pomieszczeniu.