De man achter de naam
Ziryab, de merel van Córdoba
Wie de negende-eeuwse musicus Ziryab was, wat de overlevering zegt dat hij naar Córdoba bracht, en waarom een flamencocafé in Madrid zijn naam draagt.
Reserveer uw flamencouur ↗Kort antwoord
Ziryab was een musicus, geboren rond 789 of 790, hoogstwaarschijnlijk in Bagdad, die hofmusicus werd van emir Abd al-Rahman II in Córdoba en daar rond 857 overleed. Zijn naam betekent merel. De overlevering schrijft hem een vijfde paar snaren op de oud toe en een van de eerste muziekscholen van Córdoba. Café Ziryab in Madrid ontleent zijn naam aan hem.
Een musicus uit Bagdad
Volgens Wikipedia werd Ziryab geboren rond 789 of 790, hoogstwaarschijnlijk in Bagdad, al verschilt het jaar per bron. Hij werd daar opgeleid door een hofmusicus, Ibrahim al-Mawsili. Zijn naam, een Perzisch en Koerdisch woord voor merel, werd door kroniekschrijver Ibn Hayyan verklaard als een verwijzing naar zijn donkere teint, zijn heldere stem en zijn aangename karakter. De bijnaam overleefde zijn geboortenaam, Abu al-Hasan Ali ibn Nafi.
Een afkomst die niemand kan vastpinnen
Waar Ziryabs familie vandaan kwam, is onduidelijk. Wikipedia zegt dat de bronnen wijzen op Perzische, Koerdische, Sindische, Afrikaanse of gemengd Arabisch-Afrikaanse afkomst, en behandelt de kwestie als open. Wat buiten kijf staat, is het decor: een Bagdadse hofcultuur die zangers en luitisten koesterde, en die hij verruilde voor het verre westen van de islamitische wereld. Zijn latere roem in Córdoba berust op die opleiding en op de beschermheer die hem verwelkomde.
De weg naar Córdoba
Ziryab werd rond 822 naar al-Andalus uitgenodigd door emir al-Hakam I, maar de emir overleed voordat hij aankwam. Zijn zoon, Abd al-Rahman II, hernieuwde de uitnodiging, en Ziryab werd hofmusicus in Córdoba. Wikipedia noemt Abd al-Rahman II, die regeerde van 822 tot 852, een bekende beschermheer van de kunsten en zegt dat Ziryab een van degenen was die hij steunde. De heerser breidde ook de Grote Moskee van Córdoba uit, die nog altijd overeind staat.
De vijfde snaar en de school
Twee prestaties worden boven alle andere aan Ziryab toegeschreven. Hij zou een vijfde paar snaren aan de oud hebben toegevoegd en een arendsveer als plectrum hebben gebruikt. Wikipedia presenteert dit als overlevering en niet als een stevig gedocumenteerd feit, en het artikel over de oud vermeldt dat een andere schrijver eveneens een vijfde snaar noemt. Het tweede ligt steviger vast: hij stichtte een van de eerste muziekscholen van Córdoba, met zowel mannelijke als vrouwelijke leerlingen. De eigen website van het café noemt beide wanneer zij haar naam verklaart.
Maaltijden, mode en baden
De verhalen over Ziryab reiken veel verder dan de muziek. Wikipedia meldt dat maaltijden in drie gangen werden geserveerd — soep, een hoofdgerecht en dessert — op leren kleedjes, en dat hem het ochtend- en avondbad en een deodorant worden toegeschreven. Mode naar seizoen en tijdstip van de dag is een andere bewering, hoewel de historicus Henri Terrasse betoogt dat geen enkele man alleen de kleding van een hof had kunnen veranderen. De kroniekschrijver al-Maqqari beschrijft zijn korte haar en pony, en hij zou het scheren onder mannen populair hebben gemaakt. Een verhaal dat hij schoonheidssalons opende, berust op geen enkele vroege bron.
Waarom de muziek ertoe doet
Andalusische klassieke muziek ontstond in al-Andalus, het door moslims bestuurde Iberische schiereiland, en verspreidde zich later over Noord-Afrika, aldus Wikipedia. Het artikel meldt een overlevering dat zij begon in het Córdoba van de 9e eeuw, onder zijn emirs, en dat sommigen Ziryab als grondlegger beschouwen. De suitevorm, de nawba, leeft voort in Marokko, Algerije en Tunesië. Hoe ver die traditie reikte tot de flamenco is nog steeds onderwerp van debat, maar zij verklaart waarom een Madrileense zaal gewijd aan flamenco hem zou eren.
Van een merel tot een cafénaam
Het café zegt dat de naam een musicus, dichter en vernieuwer eert die in Bagdad werd geboren en zich in Córdoba vestigde, en verbindt die keuze met creativiteit, innovatie en de ontmoeting van culturen. Een zaal die traditionele en nieuwe flamenco op één klein podium mengt, past bij die beschrijving. Wanneer u plaatsneemt voor de voorstelling, zit u in een Madrileens café vernoemd naar een negende-eeuwse musicus, niet in een replica van zijn hof.
Voor wie dit niet is
Deze gids is achtergrond, geen ticketsgids. Wil je alleen weten wat het ticket omvat, ga dan naar de ticketsgids. En wil je een stellig antwoord op de vraag of Ziryab de flamenco heeft gevormd, dan kan geen enkele bron hier je dat geven: historici behandelen een groot deel van zijn legende met voorzichtigheid. Lees hem als een symbool van hoe muziek de Middellandse Zee overstak en zich in Spanje vestigde.
Lees verder: Café Ziryab tickets en wat ze omvatten
Veelgestelde vragen
Wat betekent Ziryab?
Merel. Wikipedia zegt dat het een Perzisch en Koerdisch woord is, en de kroniekschrijver Ibn Hayyan bracht het in verband met de donkere teint, heldere stem en aangename karakter van de musicus.
Heeft Ziryab flamenco uitgevonden?
Nee. Over de oorsprong van flamenco bestaat discussie, en geen enkele bron schrijft hem dat toe. Hij wordt verbonden met de Andalusië klassieke muziek en met het hof van Córdoba.
Heeft hij echt een vijfde snaar aan de oud toegevoegd?
De overlevering zegt van wel. Wikipedia meldt dat hij naar verluidt een vijfde paar snaren heeft toegevoegd, en presenteert dit als een traditionele toeschrijving.
Bronnen